Polska w ciągu ostatnich 35 lat dokonała jednej z największych przemian gospodarczych w Europie Środkowo-Wschodniej. Według danych przedstawionych w raporcie Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE) PKB na mieszkańca wzrosło z 12,8 tys. stałych dolarów międzynarodowych w 1990 r. do 46,9 tys. w 2025 r. Skumulowany wzrost w tym okresie wyniósł 266 proc. Pasted markdown
Polska gospodarka liderem regionu
Raport PIE „Cztery dekady sukcesu. Polska droga do zamożności” wskazuje, że Polska przeszła drogę od jednej z najbiedniejszych gospodarek regionu w 1990 r. do jednej z najzamożniejszych obecnie.
Polska jest dziś również największą gospodarką Europy Środkowo-Wschodniej w Unii Europejskiej, odpowiadając za około dwie piąte PKB unijnych państw tego regionu. Autorzy raportu podkreślają, że skala polskiej gospodarki pozwala analizować transformację regionu szerzej niż w przypadku mniejszych państw, bardziej zależnych od konkretnych sektorów lub rynków. Pasted markdown
Zmiany widoczne są także na rynku pracy. Stopa zatrudnienia wzrosła z 65 proc. w 1998 r. do 79 proc. w 2025 r., a wraz ze wzrostem aktywności zawodowej zwiększała się produktywność pracy. Pasted markdown
Otwarcie na Zachód i kapitał ludzki
Według PIE jednym z fundamentów sukcesu było zdecydowane otwarcie gospodarki na Zachód. Istotne znaczenie miały również niezależna polityka pieniężna, uwolnienie kursu złotego oraz elastyczne podejście do finansów publicznych. Pasted markdown
Wykształcenie wsparło rozwój gospodarki
Dużą rolę odegrał wzrost poziomu edukacji. Od 1998 r. udział dorosłych Polaków z wyższym wykształceniem zwiększył się z 9 do 32 proc.
„W większości grup (…) Polacy są lepiej wykształceni niż średnio w Europie. Szczególnie widać to wśród Polek w wieku 35- 44 lata: ponad 60 proc. z nich ma wykształcenie wyższe – to ponad 12 pkt. proc. więcej niż średnio w UE” – czytamy w raporcie. Pasted markdown
Jednocześnie finansowanie nauki pozostaje jednym z wyzwań. Wydatki na badania i rozwój wzrosły z 0,6 proc. PKB w 1996 r. do 1,4 proc. w 2024 r. Zwiększył się również udział naukowców w populacji – z 0,14 do 0,37 proc. Pasted markdown
Polski przemysł przesuwa się w stronę nowych technologii
Transformacja gospodarki oznaczała także stopniowe odchodzenie od modelu opartego przede wszystkim na prostszej produkcji. Obecnie dwa z trzech głównych motorów polskiego przemysłu stanowią sektory o wyższym poziomie zaawansowania technologicznego: urządzenia elektryczne oraz komputery, elektronika i produkty optyczne.
Udział towarów wysokiej technologii w eksporcie zwiększył się z 2,3 proc. w 2002 r. do 11,2 proc. w 2025 r. Pasted markdown
Szczególnie mocno wzrosła produktywność przetwórstwa – w ciągu trzech dekad zwiększyła się o 281 proc. w przeliczeniu na godziny pracy. Wartość dodana w produkcji urządzeń elektrycznych wzrosła od 1995 r. o 1841 proc., a w sektorze elektroniki i komputerów o 948 proc. Pasted markdown
Inwestycje zagraniczne i eksport napędzały wzrost
Kapitał zagraniczny pomógł Polsce zintegrować się z gospodarkami zachodnimi, pozyskać technologie i kompetencje oraz zwiększać udział produktów o wyższej wartości dodanej.
„Inwestycje zagraniczne były źródłem sukcesu i nadal są motorem wzrostu gospodarczego. Od tej grupy pochodzi ponad 2/3 polskiego eksportu towarów. Ten 1 proc. przedsiębiorstw zatrudnia prawie 1/3 wszystkich pracowników” – mówiła ekonomistka dr hab. Eliza Przeździecka z SGH. Pasted markdown
W 2025 r. łączna wartość wymiany handlowej Polski odpowiadała 97 proc. PKB. Według raportu obecnie co trzecie miejsce pracy w kraju jest związane z popytem zagranicznym. Pasted markdown
Rola państwa pozostaje przedmiotem debaty
PIE zwraca uwagę, że polska transformacja przebiegała przy stosunkowo ograniczonym interwencjonizmie państwowym. Jednocześnie jej początki wiązały się z wysokim bezrobociem, likwidacją części przedsiębiorstw i znacznymi kosztami społecznymi. Pasted markdown
Doświadczenia ostatnich dekad pokazują jednak, że państwowe wsparcie w wybranych przypadkach może odgrywać istotną rolę. W raporcie i towarzyszącej mu dyskusji przywołano przykład PESY, która po otrzymaniu wsparcia PFR uniknęła upadłości i kontynuowała rozwój. Pasted markdown
Polska transformacja nie była pozbawiona kosztów i problemów, jednak dane PIE pokazują skalę zmiany, jaka nastąpiła od początku lat 90. Wzrost produktywności, edukacji, eksportu, inwestycji oraz znaczenia bardziej zaawansowanych technologicznie sektorów sprawił, że polska gospodarka zajmuje dziś znacznie silniejszą pozycję niż na początku transformacji.
Andrzej Stasiuk jest współpracownikiem serwisu Przecław News, gdzie zajmuje się tematyką wiadomości, polityki, biznesu, technologii, sportu, rozrywki i stylu życia. Skupia się na jasnym i rzetelnym przekazywaniu informacji, relacjonowaniu bieżących wydarzeń oraz prezentowaniu historii i tematów, które mają znaczenie dla współczesnych czytelników.
Więcej artykułów
System kaucyjny w Polsce przyciąga oszustów. Próby wyłudzania zwrotów za puszki i butelki
Arabia Saudyjska mocno obniża ceny ropy dla Azji. Największa korekta od ponad dwóch dekad
Dino rozwija własną energetykę słoneczną. Kierowcy aut elektrycznych liczą na więcej